Bệnh thường khởi phát với các triệu chứng như: sốt, đau nhức cơ thể, mệt mỏi; chán ăn, buồn nôn, đôi khi nôn; đau họng; sưng đau tuyến nước bọt, đặc biệt là tuyến mang tai. Sau khoảng 7-14 ngày nhiễm virus, các triệu chứng trở nên rõ ràng hơn. Khoảng 2-3 ngày tiếp theo, tuyến mang tai bắt đầu sưng to, có thể sưng một bên hoặc cả hai bên. Vùng sưng có đặc điểm khá điển hình: lan ra má, xuống dưới hàm, khiến tai bị đẩy lên trên và ra ngoài. Người bệnh thường đau khi chạm vào.

Quai bị có khả năng lây lan nhanh, đặc biệt trong điều kiện sinh hoạt tập thể. Bệnh có khả năng lây lan mạnh nhất trong khoảng 2 ngày trước khi xuất hiện triệu chứng và kéo dài đến 5-7 ngày sau khi các biểu hiện lâm sàng giảm dần.

Bệnh quai bị phần lớn có thể tự khỏi, nhưng bệnh vẫn tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm, đặc biệt ở người trưởng thành. Với nam giới biến chứng thường gặp là viêm tinh hoàn và mào tinh hoàn, xảy ra ở khoảng 20-35% nam giới sau tuổi dậy thì mắc quai bị. Tình trạng viêm thường kéo dài 3-7 ngày. Sau đó, khoảng 50% trường hợp có thể bị teo tinh hoàn, ảnh hưởng đến khả năng sinh tinh và làm tăng nguy cơ vô sinh. Với phụ nữ mang thai, quai bị có thể gây hậu quả nghiêm trọng như tăng nguy cơ sảy thai trong 3 tháng đầu hoặc dị tật thai nhi; tăng nguy cơ sinh non hoặc thai lưu trong 3 tháng cuối thai kỳ…

Hiện nay, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với virus quai bị. Vì vậy, phòng bệnh đóng vai trò quyết định. Tiêm vaccine là giải pháp hiệu quả nhất. Các chuyên gia khuyến cáo “tiêm vaccine phòng quai bị đầy đủ, đúng lịch”, đặc biệt là vaccine MMR để tạo miễn dịch bền vững.

Để phòng bệnh quai bị, cần duy trì các biện pháp vệ sinh cá nhân và cộng đồng: rửa tay thường xuyên bằng xà phòng; đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc khi có triệu chứng hô hấp. Đồng thời, tránh tiếp xúc gần với người nghi mắc bệnh để hạn chế nguy cơ lây nhiễm.

Khi phát hiện trường hợp mắc bệnh, cần cách ly người bệnh ít nhất 7-10 ngày kể từ khi xuất hiện triệu chứng nhằm ngăn chặn lây lan trong cộng đồng. Đối với trẻ em, gia đình cần theo dõi sức khỏe. Khi có dấu hiệu nghi ngờ cần cho trẻ nghỉ học và đưa trẻ đi khám tại các cơ sở y tế. Ngoài ra, cần đảm bảo môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ, hạn chế tụ tập đông người trong thời điểm dịch dễ bùng phát.

Thanh Thúy - CDC Điện Biên