Tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức của học sinh về tác hại của thuốc lá tại các trường học trên địa bàn tỉnh Điện Biên

Trong giai đoạn 2010 – 2023, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá truyền thống ở nước ta đã ghi nhận nhiều kết quả rất đáng khích lệ. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở nam giới trưởng thành giảm đáng kể từ 47,4% xuống 38,9%, trong khi tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên từ 13 đến 17 tuổi cũng giảm hơn một nửa, từ 5,36% xuống còn 2,78%. Tuy nhiên, những thành tựu này có nguy cơ bị phá bỏ bởi sự gia tăng nhanh chóng của các loại thuốc lá mới, chủ yếu là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Theo khảo sát tại 11 tỉnh thành năm 2023, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở học sinh nhóm 13–17 tuổi đã tăng vọt lên 8,1% (so với 2,6% năm 2019). Đáng lo ngại hơn, tỷ lệ này ở nữ giới độ tuổi 11–18 đã chạm mức 4,3% và đạt đỉnh 7,3% ở nhóm người trưởng thành trẻ tuổi từ 15–24, phản ánh xu hướng trẻ hóa đối tượng nghiện nicotine vô cùng đáng báo động.

Sự nguy hiểm của thuốc lá điện tử còn đến từ các chiến lược tiếp thị tinh vi và bẫy tâm lý hướng vào giới trẻ. Với thiết kế nhỏ gọn, ngụy trang mộc mạc dưới hình dáng thỏi son, chiếc bút hay ổ cứng di động, loại sản phẩm này dễ dàng "qua mặt" phụ huynh và giám thị trường học. Bị hấp dẫn bởi hàng nghìn mùi hương như kẹo ngọt, trái cây cùng các thông tin sai lệch trên mạng xã hội cho rằng đây chỉ là "hơi nước vô hại" hay "thay thế an toàn", nhiều học sinh vì tò mò hoặc do áp lực bạn bè đã tự nộp mình cho chất độc mà không hề hay biết.

Theo các chuyên gia y tế, chất nicotine liều cao trong thuốc lá điện tử sẽ làm gián đoạn nghiêm trọng quá trình phát triển não bộ trước tuổi 25, gây suy giảm trí nhớ, mất tập trung và gia tăng tỷ lệ trầm cảm. Khi tinh dầu bị đốt nóng, nó sẽ tạo ra các hóa chất độc hại, kim loại nặng và chất gây ung thư. Thời gian qua, các bệnh viện liên tục ghi nhận nhiều ca tổn thương phổi cấp tính (EVALI) ở học sinh. Nguy hiểm hơn, nhiều đối tượng xấu còn lén lút pha trộn ma túy tổng hợp, cần sa vào tinh dầu, dẫn đến không ít vụ ngộ độc, co giật nguy kịch ngay tại lớp học.

Trước sự bùng phát nguy hiểm này, hệ thống pháp luật Việt Nam đã dựng lên những "hàng rào" pháp lý vô cùng nghiêm khắc. Theo Nghị quyết của Quốc hội và các Nghị định của Chính phủ, Việt Nam chính thức nghiêm cấm hoàn toàn mọi hành vi sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Đối với môi trường học đường, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá quy định trường học là địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn. Học sinh vi phạm không chỉ đối mặt với các hình thức kỷ luật nghiêm khắc từ nhà trường mà còn có thể bị áp mức phạt tiền hành chính rất nặng. Đồng thời, các cơ quan chức năng cũng đang hoàn thiện dự luật cấm trưng bày, bán thuốc lá trong phạm vi 100m quanh cổng trường học để bảo vệ tối đa học sinh.

Hút thuốc lá điện tử không làm học sinh trông trưởng thành hay "ngầu" hơn, mà ngược lại đang biến người trẻ thành nô lệ của chất gây nghiện, tàn phá sức khỏe và vi phạm pháp luật. Để ngăn chặn làn khói độc này, gia đình cần sát sao phối hợp cùng nhà trường trong việc giáo dục, giám sát hành vi của con em. Quan trọng nhất, chính các bạn học sinh cần nâng cao bản lĩnh, trang bị kiến thức để kiên quyết nói “không” trước mọi lời rủ rê, bảo vệ sức khỏe và tương lai của chính mình./.

Mai Phương – CDC Điện Biên