Khói thuốc lá chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có nhiều chất độc hại và chất gây ung thư. Khi hút thuốc, các chất này được đưa vào phổi, một phần được hấp thu vào máu và theo hệ tuần hoàn đến nhiều cơ quan. Các chất gây ung thư có thể làm tổn thương DNA của tế bào. Khi những tổn thương tích lũy theo thời gian, các tế bào bất thường có thể phát triển không kiểm soát, từ đó làm tăng khả năng hình thành ung thư. WHO xác định sử dụng thuốc lá là yếu tố nguy cơ của hơn 20 loại hoặc phân nhóm ung thư.
Ung thư phổi là bệnh có mối liên quan đặc biệt rõ với hút thuốc lá. Hút thuốc còn làm tăng nguy cơ ung thư ở nhiều vị trí khác như khoang miệng, hầu họng, thanh quản, thực quản, dạ dày, gan, tụy, thận và bàng quang.
Không chỉ người hút thuốc, người thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động cũng có nguy cơ mắc ung thư phổi. Vì vậy, hút thuốc trong nhà, nơi làm việc hoặc không gian kín không chỉ gây hại cho bản thân người hút mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của những người xung quanh.
WHO khẳng định mọi hình thức sử dụng thuốc lá đều có hại và không có mức phơi nhiễm thuốc lá nào được xem là an toàn. Việc hút ít thuốc hơn có thể làm giảm mức độ phơi nhiễm nhưng không đồng nghĩa với loại bỏ nguy cơ. Cách chủ động nhất để tránh các chất gây ung thư từ thuốc lá là không hút thuốc và không sử dụng các sản phẩm thuốc lá. Vì vậy, hút thuốc trong nhà, nơi làm việc hoặc không gian kín không chỉ ảnh hưởng đến người hút mà còn khiến những người xung quanh bị phơi nhiễm với các chất độc hại và chất gây ung thư. Xây dựng môi trường không khói thuốc tại gia đình, nơi làm việc và nơi công cộng là biện pháp quan trọng để giảm phơi nhiễm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Một điều đáng lưu ý là nguy cơ ung thư không biến mất ngay sau khi một người cai thuốc, bởi những tổn thương đã tích lũy cần thời gian để cơ thể phục hồi. Tuy nhiên, cai thuốc càng sớm thì thời gian tiếp xúc với các chất gây ung thư càng được rút ngắn và nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến thuốc lá càng giảm. WHO khẳng định bỏ thuốc lá mang lại lợi ích sức khỏe ở mọi lứa tuổi, kể cả đối với những người đã hút thuốc trong nhiều năm. Vì vậy, không nên cho rằng đã hút thuốc lâu thì cai thuốc không còn ý nghĩa.
Phòng ngừa ung thư bắt đầu từ những hành động như: không hút thuốc, không sử dụng các sản phẩm thuốc lá, tránh phơi nhiễm với khói thuốc thụ động và xây dựng môi trường không khói thuốc. Cùng với đó, cần duy trì chế độ ăn hợp lý, tăng cường hoạt động thể lực, kiểm soát cân nặng, hạn chế rượu bia và thực hiện các biện pháp khám, sàng lọc ung thư phù hợp theo hướng dẫn của cơ quan y tế.
Ung thư có nhiều nguyên nhân, nhưng thuốc lá là một yếu tố nguy cơ quan trọng đã được khoa học chứng minh và hoàn toàn có thể chủ động phòng tránh. Không hút thuốc, cai thuốc và xây dựng môi trường không khói thuốc là những hành động thiết thực để giảm nguy cơ ung thư, bảo vệ sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng./.
Nguyễn Hiền – CDC Điện Biên
